روز شنبه ٢٢ شهريور ماه يکى از کارگران خط توليد پژو در ايران خودرو بنام پيمان خسرو زاده رضى لو در گذشت. پيمان جوان بود و تنها ٢٥ سال سن داشت. او در اثر فشار کار دچار سردرد شديد شد و پس از زمان کوتاهى درگذشت. با اين واقعه ناگوار و تکان دهنده تمامى کارگران شيفت شب در بخش پژو در ايران خودرو دست از کار کشيدند و در اعتراض به شدت برده وار کار و جان باختن همکارشان در برابر سالن کارخانه تجمع کردند. کارگران در اعتراض به اين موضوع دو روز متوالى دست به اعتصاب زدند و هم اکنون اين اعتراضات ادامه دارد. دامنه اين اعتراض به ساير بخش هاى کارخانه نيز گسترش پيدا کرده است. از سوى ديگر انعکاس وسيع اين خبر تاسف آور در روزنامه ها و کارخانجات ديگر موضوع ساعت کار و فشار کار و قراردادهاى موقت کارى را به موضوع بحث و اعتراض همه کارگران تبديل کرده است. در عکس العمل به اين اعتراضات و از بيم گسترش وسِيع دامنه آن مديريت کارخانه ايران خودرو اين کارخانه را در روزهاى ٢ و ٣ مهرماه (٢٤ و ٢٥ سپتامبر ) تعطيل اعلام کرد. در حاليکه اين شرکت اکثر روزهاى تعطيلى را روز کار اعلام ميکند.

واقعيت اينست که شرايط کار در کارخانه ايران خودرو منحصر به فرد نيست. اين شرايط عمومى کار در کارخانجات در ايران است. وجود ميليونها کارگر بيکار که آمار دولتى آن بيش از ٦ ميليون گزارش ميشود، و نيز موج وسيع بيکارسازيها شرايط کار را آنچنان ناامن کرده است که عملا کارخانجات در ايران به اردوگاههاى اجبارى کار تبديل شده اند. طى يکساله اخير ٣٠٠٠٠ کارگر در تهران، ١٥٠٠٠ کارگر در اصفهان، ٥٠٠٠ کارگر در قزوين و همين تعداد کارگر در گيلان در منطقه شمالى ايران از کار بيکار شده اند. تعطيلى هر روزه کارخانجات و نپرداختن دستمزدها به نرم عادى جامعه تبديل شده است. اين وضعيت فشار مستقيم خود را بر روى گرده کارگر شاغلى که در کارخانه به کار مشغول است وارد کرده است. تحت اين شرايط سخت ترين فشار کار در کارخانجات جارى است.

طبق گزارشات در کارخانه ايران خودرو کارگران ١٢ ساعت کار اجبارى ميکنند و تنها ١٠ دقيقه استراحت کار دارند. از اين ١٢ ساعت ٤ ساعت آن اضافه کارى اجبارى است. بنا به اظهارات مسئولان کارخانه خوابيدن هر دقيقه توليد براى آنها يک ميليون و دويست هزار تومان هزينه بر ميدارد. نتيجه اينکه کارگر بايد ١٢ ساعت بيوقفه کار کند. گفته ميشود حتى در مواقعى که قطعات توليدى معيوب ميشوند، صاحبان کار توليد را نميخوابند و دستگاه کارخانه همچنان بايد تغذيه شود و در گردش باشد.

فشار بر کارگران به همين جا ختم نميشود. در بسيارى از کارخانجات از جمله در ايران خودرو کارفرمايان کارگرانى را که در استخدام رسمى شرکت هستند را اخراج کرده و به جاى آنها کارگران جديد با قراردادهاى موقت بکار ميگيرند. حتى بعضا در زير برگه سفيدى از کارگران امضاء گرفته ميشود تا تحت هر شرايطى بتوانند آنها را اخراج کنند. با استخدام بصورت قراردادى و موقت، کارگران هر روز ممکن است از کار بيکار شوند بدون آنکه حق و حقوقى به آنها تعلق گيرد. اين شيوه از کار کارخانجات را بيش از بيش به پادگانهاى اجبارى کار دوران قرون وسطى شبيه کرده است. ادامه اين وضعيت براى کارگران در ايران ممکن نيست. کارگران به اين شرايط کارى معترضند.

پيمان رضى لو با مرگ طبيعى نمرد. او قربانى شرايط برده وار کار در کارخانه ايران خودرو شد. پيمان هنگاميکه در آخرين لحظات در شيفت شب بکار مشغول بود از سردرد و فشار کار نزد مسئول بخش کارخانه شکايت کرده بود. ولى آنها به او استراحت ندادند چون نيروى کار آماده براى جايگزينى وى نداشتند. بدنبال مرگ پيمان و تحت فشار کارگران، مسئولين امر و مقامات دولتى به تکاپو افتادند. از سوى دولت هيات تحقيق براى روشن کردن علت مرگ پيمان رضى لو تشکيل شد. در اين تحقيقات دکتر کارخانه علت مرگ پيمان رضى لو در اثر فشار کار را رد کرد و با اين استدلال پوچ که تا کنون هيچ کارگرى در کارخانه ايران خودرو در اثر فشار کار نمرده است بر حاکميت قوانين برده دارانه در اين کارخانه مهر تاييد زد. ابعاد اين جنايت آنچنان آشکار بود که هنگاميکه پس از مرگ پيمان رضى لو از سوى کلانترى براى بازديد به کارخانه مراجعه شده بود، مسئول حراست کارخانه براى پوشاندن صحنه هاى جنايت براى مدتى آنها را بداخل کارخانه راه نداد. همين موضوع باعث شد که حکم بازداشت رئيس حراست کارخانه صادر گردد که سرانجام در ازاى پرداخت وثيقه اى او را نيز آزاد کردند.

کارگران ايران خودرو خواهان محاکمه عاملين مرگ پيمان خسرو زاده هستند. کارگران ايران خودرو خواهان افزايش حقوقها، کاهش ساعت کار و لغو قراردادهاى موقت استخدامى و استخدام دائمى در شرکت هستند. کارگران ايران خودرو خواهان پايان دادن به اين شرايط برده وار کار در کارخانه هستند. اعتراض در ايران خودرو ادامه دارد.

مرگ پيمان رضى لو کارگران ايران خودرو را تکان داد و ميتواند نقطه عطفى باشد در مبارزه کارگران براى پايان دادن به اين بربريت. مرگ پيمان خسرو زاده رضى لو فراموش نميشود.

شهلا دانشفر

٣ اکتبر ٢٠٠٣